Paradoks chińskiego przemysłu metali ziem rzadkich: dominacja surowcowa, słabość technologiczna
Chiny przez dziesięciolecia budowały swoją pozycję jako światowy lider w wydobyciu, przetwarzaniu i eksporcie metali ziem rzadkich. Ta dominacja jest postrzegana jako strategiczna przewaga, szczególnie w kontekście globalnej konkurencji technologicznej. Jednak nowe badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Nauki i Technologii Chin (USTC) ujawniają paradoks, który może zmienić sposób, w jaki rozumiemy pozycję Chin w branży metali ziem rzadkich.
Badanie ujawnia słabość
Opublikowane w ostatnim numerze Biuletynu Chińskiej Akademii Nauk badanie przesunęło uwagę z tradycyjnych miar dominacji – takich jak zasoby i zdolności produkcyjne – na bardziej zaawansowany wskaźnik: kontrolę nad patentami dla zaawansowanych technologii. Wyniki są zaskakujące. Naukowcy z USTC stwierdzili, że Chiny nie zajmują wiodącej pozycji w opanowaniu kluczowych technologii w pewnych obszarach przemysłu metali ziem rzadkich.
Jak napisali autorzy badania: „Chiny nie są w pozycji wiodącej w opanowaniu kluczowych technologii podstawowych w pewnych dziedzinach”. To stwierdzenie może wydawać się zaskakujące dla tych, którzy postrzegają Chiny jako niemal monopolistę w branży metali ziem rzadkich.
Gdzie leży słabość?
Badanie skupia się na tzw. downstream technologies – technologiach przetwarzania metali ziem rzadkich w zaawansowane materiały funkcyjne. To właśnie tutaj tkwi problem. Podczas gdy Chiny kontrolują surowe materiały i ich przetwarzanie, kluczowe patenty dla zaawansowanych zastosowań pozostają w rękach Japonii i Stanów Zjednoczonych.
Materiały funkcyjne wytwarzane z przetworzonych metali ziem rzadkich obejmują magnesy permanentne, katalizatory, materiały luminescencyjne i materiały polerujące. Te produkty stanowią ponad 80 procent wszystkich patentów związanych z metalami ziemi rzadkich na świecie i reprezentują najbardziej komercyjnie ważne zastosowania branży. Innymi słowy, podczas gdy Chiny dostarczają surowce, inne kraje czerpią największe zyski z zaawansowanych technologii.
Implikacje strategiczne
Ten paradoks ma poważne implikacje. Chiny mogą ograniczać eksport metali ziem rzadkich, aby wywierać presję na konkurentów – co rzeczywiście robią. Jednak ta strategia ma ograniczenia. Jeśli Chiny całkowicie zablokują eksport, inne kraje mogą przyspieszać opracowywanie alternatywnych technologii (jak to robią obecnie Chiny w przyopadku półprzewodników chociażby), lub zwiększać wydobycie w innych lokalizacjach, takich jak Stany Zjednoczone czy Australia.
Bardziej fundamentalnym problemem jest to, że Chiny nie kontrolują łańcucha wartości. Chiny dostarczają surowce, ale Japonia i USA zarabiają na zaawansowanych technologiach. To jest klasyczna pozycja dostawcy materiałów, a nie innowatora.
Kontekst geopolityczny
Badanie pojawia się w momencie, gdy napięcia między Chinami a Zachodem dotyczą technologii i łańcuchów dostaw. Ziemie rzadkie to chińska broń w wojnie handlowej z USA, ale ta broń ma swoje ograniczenia. Bez kontroli nad zaawansowanymi technologiami, Chiny mogą ograniczać dostęp do surowców, ale nie mogą zapobiec innowacjom w innych krajach.
Fakt, że badanie pochodzi z chińskiej instytucji naukowej, sugeruje, że Pekin jest świadomy tego problemu. Publikacja w Biuletynie Chińskiej Akademii Nauk wskazuje, że to jest oficjalnie uznane wyzwanie, a nie tajemnica.
Jak to się stało?
Pytanie brzmi: jak Chiny mogły zdominować produkcję metali ziem rzadkich, ale nie opanowały zaawansowanych technologii? Odpowiedź leży w historii. Chiny zbudowały swoją pozycję poprzez inwestycje w wydobycie i przetwarzanie, ale inwestycje w badania i rozwój zaawansowanych technologii były mniejsze. Japonia i Stany Zjednoczone, z drugiej strony, skupiały się na badaniach i patentach, a nie na samej produkcji.
Chiny stały się fabryką, ale nie innowatorem.
Perspektywy na przyszłość
Badanie sugeruje, że Chiny będą musiały zwiększyć inwestycje w badania i rozwój zaawansowanych technologii metali ziem rzadkich. To będzie wymagało nie tylko finansowania, ale także czasu – patenty nie są opracowywane w ciągu kilku miesięcy.
Jednocześnie, Chiny mogą próbować nabyć technologie poprzez fuzje i przejęcia lub wspólne przedsiębiorstwa z zagranicznymi firmami. Jednak ta strategia ma swoje ograniczenia, szczególnie biorąc pod uwagę rosnące ograniczenia na inwestycje zagraniczne w sektorach technologicznych.
Ceny metali ziem rzadkich biją rekordy, a Chiny ograniczają eksport w odpowiedzi na cła USA, ale to może być taktyka krótkoterminowa. Długoterminowo, Chiny będą musiały rozwiązać problem kontroli nad zaawansowanymi technologiami, aby utrzymać swoją pozycję w branży.
Badanie z USTC jest więc nie tylko akademickim ćwiczeniem – to ostrzeżenie o potencjalnych słabościach w chińskiej strategii surowcowej i wezwanie do większych inwestycji w innowacje technologiczne. To zarazem przykład, jak Chiny rzeczywiste są różne od obrazu kreowanego przez polskie media, etatowych “analityków upadku ChRL”, czy polityków. W Chinach o słabościach – jak widać – mówi sie publicznie. Publicznie też wzywa się do ich usuwania. I – co niewątpliwie zaskakuje wyżej wspomnianych – za każdym razem władze podejmują działania wsłuchując się w głosy fachowców. Ten mechanizm stanowi jeden z istotnych fundamentów chińskiego sukcesu.
Źródła
- https://www.scmp.com/news/china/science/article/3359466/chinas-rare-earth-industry-has-critical-weakness-researchers-warn
- https://www.cas.cn/
- https://www.ustc.edu.cn/
Leszek B. Ślazyk
e-mail: kontakt@chiny24.com
© www.chiny24.com
